Bel omurları arasından ince iğneyle beyin-omurilik sıvısı (BOS) alınması. Menenjit, multipl skleroz, subaraknoid kanama gibi durumların tanısında kullanılır.
Ne için yapılır
- Menenjit ve ensefalit (beyin-zar iltihabı) şüphesi
- Subaraknoid kanama şüphesi olup beyin tomografisinde net bulgu olmayan vakalar
- Multipl skleroz (MS), Guillain-Barré ve nöroinflamatuvar hastalık değerlendirmesi
- Açıklanamayan ilerleyici demans ve şüpheli paraneoplastik tablolarda BOS analizi
- Spinal anestezi veya intratekal ilaç (kemoterapi/antibiyotik) uygulaması
- İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda basınç ölçümü ve tedavi amaçlı BOS boşaltımı
- Normal basınçlı hidrosefalide tanısal/test amaçlı BOS boşaltımı (tap testi)
Hazırlık
- Kanama bozukluğu, kan sulandırıcı kullanımı ve bilinen alerjiler bildirilir
- Antiagregan/antikoagülan ilaçlar için kesim planı hekimle yapılır
- İşlem öncesi beyin görüntüleme istenebilir (kafa içi basınç artışını dışlamak için)
- İdrar yapılması ve rahat kıyafetle gelinmesi önerilir
- Hasta ve yakına işlem, riskler ve özellikle post-LP baş ağrısı hakkında bilgi verilir, onam alınır
İşlem nasıl yapılır
- Hasta yan yatar veya oturarak öne eğilir; bel bölgesi steril şekilde temizlenir ve örtülür
- İşlem alanına lokal anestezik enjekte edilerek bölge uyuşturulur
- Bel omurları arasından (genellikle L3-L4 veya L4-L5) ince iğne yavaşça ilerletilir
- Açılış basıncı manometre ile ölçülür; tanıya yönelik miktarda BOS örneği toplanır
- Örnek; hücre sayımı, glukoz, protein, kültür, PCR ve gerekirse oligoklonal bant için laboratuvara gönderilir
- İğne çıkarıldıktan sonra basınç uygulanır ve steril pansuman yapılır; işlem genellikle 20-30 dakika sürer
İşlem sonrası
- İşlem sonrası 1-2 saat sırtüstü dinlenme ve bol sıvı alımı önerilir
- İlk 24 saat ağır kaldırma ve uzun süreli ayakta kalmaktan kaçınılması
- BOS sonuçlarına göre tedavi planlanır (antibiyotik, antiviral, immünmodülatör veya ileri inceleme)
- Post-LP baş ağrısı gelişirse yatak istirahati, kafein ve sıvı; geçmezse epidural kan yaması (blood patch) değerlendirilir
- Bel-bacak ağrısının artması, ateş, bilinç değişikliği veya işlem yerinden akıntı durumunda acil başvuru
Riskler
- Post-LP başağrısı (en sık komplikasyon): ayağa kalkmakla artan, yatınca azalan baş ağrısı; çoğu kendiliğinden 1 hafta içinde geçer, dirençli olgularda epidural kan yaması (blood patch) etkilidir
- İşlem yerinde geçici ağrı, sırt ağrısı veya nadir morluk
- Çok nadiren enfeksiyon, kanama veya sinir kökü tahrişi
- Kafa içi basıncı yüksek seçilmemiş hastalarda beyin sapı basısı (herniasyon) riski (ön değerlendirmeyle önlenir)
- İğne giriş zorluğu veya örnek alınamaması nedeniyle işlemin tekrarlanması
Sıkça Sorulanlar
Lomber ponksiyon felç yapar mı?
İğne, omuriliğin sonlandığı seviyenin altından girer ve omuriliğe değmez. Felç riski yoktur; nadir geçici sinir kökü tahrişi olabilir.
İşlem ne kadar ağrılıdır?
Lokal anestezi sırasında iğne batma hissi, işlem sırasında bele basınç ve nadiren bacağa vuran kısa bir karıncalanma olabilir. Çoğu hasta beklediğinden daha rahat geçtiğini söyler.
Post-LP baş ağrısı için ne yapmalıyım?
İlk gün yatak istirahati, bol sıvı, kafein ve basit ağrı kesiciler genellikle yeterlidir. 48 saatten uzun süren şiddetli baş ağrısı için hekime başvurun; epidural kan yaması (blood patch) ile çoğu olguda hızla rahatlama sağlanır.
Aynı gün eve gidebilir miyim?
Komplikasyon yoksa kısa gözlem sonrası taburculuk mümkündür. İşlem yapılan günde araç kullanmamak ve ağır iş yapmamak önerilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Sinir ileti çalışması
Nöroloji
Sinir ileti çalışması — çevresel sinirlerin ileti hızı ve sinyal genliğinin yüzeyel ölçümü.
Multipl skleroz takibi
Nöroloji
Multipl skleroz (MS) takibi — RRMS'te interferon, glatiramer ve oral DMT ile B hücre tedavileri.
Periferik nöropati değerlendirmesi
Nöroloji
Periferik nöropati değerlendirmesi — el-ayak uyuşması ve güçsüzlüğünde sinir hasarının saptanması.
Elektroensefalografi
Nöroloji
Elektroensefalografi (EEG) — beyin elektriksel aktivitesinin ağrısız yüzeysel kaydı.
Parkinson hastalığı takibi
Nöroloji
Parkinson hastalığı takibi — levodopa+karbidopa altın standart, ileri olguda derin beyin uyarımı (DBS).
Nörolojik muayene ve değerlendirme
Nöroloji
Nörolojik muayene ve değerlendirme — beyin, omurilik, sinir ve kas sisteminin sistematik klinik incelemesi.
Elektromiyografi
Nöroloji
Elektromiyografi (EMG) — kas ve sinirlerin elektriksel aktivitesinin ölçülmesiyle yapılan tetkik.
Baş ağrısı/migren tedavisi
Nöroloji
Baş ağrısı ve migren tedavisi — atak (akut) ve önleyici (profilaktik) yaklaşımları kapsayan bireyselleştirilmiş tedavi.