Tip 1 ve Tip 2 diyabette kan şekeri kontrolü, ilaç tedavisi, beslenme ve komplikasyon takibinin uzun vadeli ve çok yönlü yönetimini kapsar.
Ne için yapılır
- Yeni tanı konulan Tip 1 veya Tip 2 diyabet hastalarında tedavi planlamasının başlatılması
- Açlık kan şekeri ≥ 126 mg/dL, rastgele kan şekeri ≥ 200 mg/dL veya HbA1c ≥ %6.5 ile tanı kriterlerini karşılayan hastalar
- Prediyabet (bozulmuş açlık glukozu veya HbA1c %5.7-6.4) durumunda erken müdahale ve yaşam tarzı yönetimi
- Hedef HbA1c değerine ulaşamayan veya tedavi yan etkisi görülen hastalarda tedavi optimizasyonu
- Sık hipoglisemi, gece düşmeleri veya insülin doz ayarı gereken durumlar
- Gestasyonel diyabet (gebelik diyabeti) tanısı alan hastaların yönetimi
- Diyabetik göz, böbrek, sinir ve damar komplikasyonlarının düzenli taranması ve takibi
Hazırlık
- İlk muayenede son 3 aydaki tüm tahlil sonuçları, kullandığı ilaçlar ve şeker ölçüm cetveli getirilir
- HbA1c, açlık glukozu, lipid profili, kreatinin/eGFR, idrar mikroalbümin/kreatinin oranı testleri için sabah aç gelinmesi önerilir
- Tip 1 diyabet düşünülen hastalarda C-peptit ve otoantikorlar (anti-GAD, IA-2A) için gerekli hazırlık yapılır
- Önceki göz dibi muayenesi, EKG ve ayak muayenesi belgeleri getirilir
- Glukometre, insülin pen ve sürekli glukoz monitörü (CGM) kullanan hastalar cihazlarını yanlarında getirir
İşlem nasıl yapılır
- Detaylı öykü, fizik muayene ve laboratuvar değerlendirmesi ile diyabet tipi ve evresi belirlenir
- Kişiye özel HbA1c hedefi konulur (genel hedef genellikle %7'nin altıdır; yaşlı veya komorbid hastalarda hedef %7.5-8'e çıkabilir, gebede daha sıkı hedef konur)
- Tip 1 diyabette bazal-bolus insülin veya insülin pompası tedavisi planlanır; karbonhidrat sayımı eğitimi verilir
- Tip 2 diyabette metformin başta olmak üzere SGLT2 inhibitörleri, GLP-1 reseptör agonistleri, DPP-4 inhibitörleri veya insülin gerektiğinde aşamalı eklenir
- Beslenme uzmanı ile bireyselleştirilmiş diyet, fiziksel aktivite ve kilo yönetimi planlanır (haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite)
- Kan şekeri ölçümü, hipoglisemi tanıma ve hasta-hasta yakını eğitimi düzenli olarak güçlendirilir
İşlem sonrası
- İlk dönemde 1-3 ayda bir, stabil hastalarda 3-6 ayda bir HbA1c kontrolü yapılır
- Yıllık olarak göz dibi muayenesi (retinopati taraması), idrar mikroalbümin (nefropati), ayak muayenesi (nöropati) ve lipid profili değerlendirilir
- Kardiyovasküler risk değerlendirmesi yapılır; ek olarak tansiyon ve LDL hedefleri belirlenir (kan basıncı genellikle <130/80 mmHg)
- Hipoglisemi, hiperglisemi, ayak yarası ve enfeksiyon belirtileri için hasta sürekli bilgilendirilir
- Yaşam tarzı: dengeli beslenme, sigaranın bırakılması, kilo kontrolü ve düzenli egzersiz desteklenir
Riskler
- Hipoglisemi (kan şekeri <70 mg/dL): titreme, terleme, çarpıntı; ciddi olduğunda bilinç kaybı; özellikle insülin ve sülfonilüre kullananlarda daha sık
- Diyabetik ketoasidoz (DKA) ve hiperozmolar hiperglisemik durum gibi akut komplikasyonlar (özellikle Tip 1 diyabet ve enfeksiyon dönemlerinde)
- Uzun dönemde retinopati (görme kaybı), nefropati (böbrek yetmezliği), nöropati (his kaybı) ve diyabetik ayak gelişimi
- Kalp damar hastalıkları, inme ve periferik damar hastalığı riskinde artış
- Bazı ilaçlara bağlı kilo artışı (insülin, sülfonilüre), gastrointestinal yan etkiler (metformin, GLP-1) ve nadiren ciddi reaksiyonlar
Sıkça Sorulanlar
HbA1c hedefim ne olmalı?
Genel olarak HbA1c <%7 yetişkin diyabetlilerde hedef olarak önerilir, ancak hedef yaş, hastalık süresi, hipoglisemi riski ve eşlik eden hastalıklara göre kişiselleştirilir. Bazı hastalarda %6.5, bazı yaşlı veya kalp hastalarında %7.5-8 daha uygun olabilir.
İnsülin tedavisi bağımlılık yapar mı?
İnsülin bağımlılık yapmaz; vücudun zaten ürettiği bir hormonun yerine konmasıdır. Tip 1 diyabette ömür boyu zorunludur. Tip 2 diyabette gerektiğinde başlanır, bazen yaşam tarzı değişiklikleri ve ek ilaçlarla doz azaltılabilir hatta zaman zaman kesilebilir.
Tip 2 diyabet 'gerileyebilir' mi?
Erken evrede yoğun yaşam tarzı değişikliği, kilo verme veya bariatrik cerrahi sonrası bazı hastalarda HbA1c normale dönüp ilaçsız remisyon sağlanabilir. Bu durum genellikle 'hastalığın kontrol altında olması' olarak değerlendirilir; takip ömür boyu sürer.
Diyabetik diyetinde hangi besinleri tüketmeliyim?
Tek bir 'diyabet diyeti' yoktur; tam tahıllar, sebzeler, kuru baklagiller, yağsız protein ve sağlıklı yağlardan zengin Akdeniz tipi beslenme önerilir. Şekerli içecekler, beyaz un ve işlenmiş gıdalar sınırlandırılır. Diyetisyenle bireysel plan oluşturmak önerilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Diyabet takibi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Diyabet takibi — şeker hastalığında glisemik kontrol, organ koruması ve yaşam tarzı yönetimi.
Obezite ve metabolik sendrom yönetimi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Obezite ve metabolik sendrom — kapsamlı tıbbi değerlendirme, takip ve yaşam tarzı yönetimi.
Obezite tedavisi
Dahili Poliklinik (Endokrin)
Obezite tedavisi — yaşam tarzı, ilaç ve cerrahi seçeneklerle endokrinolojik yaklaşım.
Metabolik sendrom tedavisi
Dahili Poliklinik (Endokrin)
Metabolik sendrom tedavisi — yaşam tarzı odaklı ve ilaç destekli kapsamlı endokrin yaklaşım.
Check-up
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Check-up — yetişkinlerde sistemik tarama ile risk değerlendirmesi ve erken tanı.
Sürekli glukoz izleme
Dahili Poliklinik (Endokrin)
Sürekli glukoz izleme (CGM) — diyabette kan şekerinin gün boyu cilt altı sensörle izlenmesi.
Hipertansiyon takibi ve tedavisi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Hipertansiyon takibi ve tedavisi — yüksek tansiyonun tanı, ilaç ve yaşam tarzı yönetimi.
Açlık kan şekeri
Tıbbi Biyokimya
Açlık glukoz testi — diyabet taraması ve kan şekeri kontrolünde temel tahlil.