Tıbbi muayene ve tetkiklerle açıklanamayan ya da bulgulardan beklenenden çok daha şiddetli yaşanan kronik ağrıların; bilişsel davranışçı terapi, ilaç ve yaşam tarzı düzenlemesi ile birlikte ele alındığı çok yönlü tedavi sürecidir.
Ne için yapılır
- Tıbbi tetkiklerde yeterli organik bulgu olmadığı halde süregelen kronik baş, sırt, karın veya yaygın vücut ağrısı
- Mevcut hastalığın açıklayabileceğinden çok daha şiddetli ya da uzun süreli yaşanan ağrı tablosu
- Birden çok hekime başvurulmasına rağmen rahatlama sağlanamayan, günlük yaşamı belirgin bozan ağrı
- Eşlik eden depresyon, anksiyete bozukluğu veya travma sonrası stres bozukluğu olan ağrılı hastalar
- Sürekli ilaç (özellikle opioid) kullanımına rağmen yanıt alınamayan kronik ağrı sendromları
- Çocukluk çağı travması, ihmal veya istismar öyküsü zemininde gelişen bedensel ağrı yakınmaları
Hazırlık
- Önce organik nedenlerin dışlanması — ilgili bölüm hekimleri (nöroloji, dahiliye, romatoloji vb.) tarafından gerekli muayene ve tetkiklerin tamamlanması
- Daha önce yapılmış görüntüleme, kan testleri ve uzman raporlarının ilk görüşmeye getirilmesi
- Kullanılmakta olan tüm ilaçların (ağrı kesici, antidepresan, uyku ilacı dahil) listesinin hazırlanması
- Ağrının başlangıcı, seyri, tetikleyicileri ve yaşam olaylarıyla ilişkisini gözden geçirmek için kısa bir ağrı günlüğü tutulması
- İlk değerlendirmede yeterli süre ayrılabilmesi için randevuya yalnız veya destekleyici bir yakın ile gelinmesi
İşlem nasıl yapılır
- Detaylı psikiyatrik muayene ve ağrı öyküsü alınır; depresyon, anksiyete, travma ve uyku sorunları sorgulanır
- Gerekli ölçek ve testler (ağrı şiddet ölçeği, depresyon-anksiyete envanterleri) uygulanır, organik patoloji dışlama kararı netleştirilir
- Hasta ve hekim birlikte tedavi planını belirler: bilişsel davranışçı terapi (BDT), gerektiğinde travma odaklı psikoterapi
- Uygun olgularda ağrı modülasyonu için SSRI veya SNRI grubu antidepresanlar düşük dozdan başlatılır, gerektiğinde nöropatik ajanlar eklenir
- Düzenli egzersiz, uyku hijyeni, nefes ve gevşeme egzersizleri içeren yaşam tarzı düzenlemeleri planlanır
- Tedavi süreci boyunca düzenli kontrol seansları ile ilaç dozu ve psikoterapi içeriği ihtiyaca göre güncellenir
İşlem sonrası
- İlk haftalarda yan etkilerin değerlendirilmesi için 2-4 haftada bir kontrol
- Psikoterapi seansları genellikle haftalık olarak 12-20 hafta sürdürülür, gerektiğinde uzatılır
- İyileşme sağlandıktan sonra ilaç tedavisinin en az 6-12 ay devam ettirilmesi ve hekim kontrolünde kademeli azaltılması
- Diğer branşlarla iş birliği — fizik tedavi, ağrı polikliniği veya algoloji ile koordineli takip
- Günlük aktivite, uyku ve ağrı şiddetinin kayıt altına alındığı bir ağrı günlüğü ile öz-takibin sürdürülmesi
Riskler
- Antidepresan ilaçlara bağlı bulantı, baş dönmesi, uyku bozukluğu, cinsel işlev değişiklikleri gibi geçici yan etkiler
- Tedaviye yanıtın yavaş olması ve etkili dozun bulunması için bazı hastalarda ilaç değişikliği gerekebilmesi
- Psikoterapinin başında geçmiş travmaların gündeme gelmesiyle ağrı veya duygusal yoğunlukta geçici artış
- Tedavi planına uyulmaması durumunda ağrı şiddetinin ve günlük işlevselliğin yeniden bozulma riski
- Eşlik eden depresyon veya travma sonrası stres bozukluğunun yetersiz tedavi edildiğinde kronikleşme olasılığı
Sıkça Sorulanlar
Ağrım gerçek değil mi, yani 'kafamda mı' yaşanıyor?
Hayır. Somatoform ağrı bozukluklarında hissedilen ağrı tamamen gerçektir. Beyin, sinir sistemi ve duygusal süreçler arasındaki etkileşim nedeniyle ağrı algısı güçlenmiş ya da uzamış olabilir. Tedavi, ağrının inkâr edilmesi değil, bu döngünün biyolojik ve ruhsal açılardan birlikte ele alınmasıdır.
Antidepresan kullanmam gerçekten ağrımı azaltır mı?
SSRI ve SNRI grubu antidepresanlar, ağrı modülasyonunda görev alan beyin sapı yolaklarını etkileyerek ağrı eşiğini yükseltir. Bu yüzden depresyonu olmayan hastalarda da kronik ağrı tedavisinde sıklıkla kullanılırlar. Etki genellikle 4-6 haftada belirginleşir.
Bilişsel davranışçı terapi sadece konuşmaktan mı ibaret?
BDT yapılandırılmış bir tedavi yöntemidir; ağrıyı tetikleyen düşünce, davranış ve yaşam alışkanlıklarını ev ödevleri, gevşeme egzersizleri ve aşamalı aktivite planları aracılığıyla yeniden düzenler. Çalışmalar, kronik ağrıda etkinliğini ilaç tedavisine eş düzeyde göstermektedir.
Tedavi ne kadar sürer ve sonuçları kalıcı mı?
Çoğu hastada belirgin iyileşme 8-12 hafta içinde başlar; tam yanıt 6-12 ayı bulabilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve psikoterapide kazanılan beceriler sürdürüldüğünde, tedavi sonlandırıldıktan sonra da iyilik halinin korunma şansı yüksektir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Psikosomatik Hastalık Tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Psikosomatik hastalık tedavisi — bedensel belirtilerin ruhsal kökenli olabildiği durumlarda multidisipliner yaklaşım.
Sınav Anksiyetesi
Psikiyatri Hizmetleri
Sınav anksiyetesi tedavisi — sınav öncesi ve sırasında performansı bozan yoğun kaygıya yönelik psikiyatrik yaklaşım.
Bireysel psikoterapi
Psikiyatri Hizmetleri
Bire bir ruhsal danışmanlık — kanıta dayalı yöntemlerle duygusal ve davranışsal güçlüklerin ele alınması.
Panik bozukluğu tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Panik bozukluğu tedavisi — bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç kombinasyonu ile kapsamlı psikiyatrik yaklaşım.
Obsesif kompülsif bozukluk tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Obsesif kompülsif bozukluk (OKB) tedavisi — maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) terapisi ile yüksek doz SSRI birlikte uygulanır.
Uyku bozuklukları tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Uyku bozuklukları tedavisi — insomnia, gecikmiş uyku fazı ve psikiyatrik kaynaklı uyku sorunlarında BDT-I (CBT-I) ve gerektiğinde ilaç tedavisi.
Çift ve aile terapisi
Psikiyatri Hizmetleri
Çift ve aile terapisi — Gottman ve duygu odaklı terapi (EFT) yaklaşımları ile ilişki ve aile içi iletişim sorunlarının ele alındığı klinik psikoterapi.
Madde bağımlılığı tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Madde bağımlılığı tedavisi — alkol ve madde kullanım bozukluklarında entegre detoks ve psikososyal tedavi.