Hipofiz bezi kaynaklı tümör ve hormon bozukluklarının (prolaktinoma, akromegali, Cushing, hipopitüitarizm) endokrinolojik testler ve görüntüleme ile değerlendirildiği tanı süreci.
Ne için yapılır
- Tekrarlayan baş ağrısı ve görme alanı kaybı (özellikle tünel görme)
- Kadınlarda adet düzensizliği, süt gelmesi (galaktore); erkeklerde cinsel istek azalması
- El, ayak ve yüz hatlarında büyüme (akromegali şüphesi)
- Açıklanamayan kilo alımı, ay yüzü, mor çatlaklar (Cushing hastalığı şüphesi)
- Açıklanamayan halsizlik, düşük tansiyon, soğuğa intolerans (hipopitüitarizm şüphesi)
- Beyin görüntülemesinde rastlantısal saptanan hipofiz adenomu
- Çocuklarda boy kısalığı veya erken/geç ergenlik
Hazırlık
- Sabah aç olarak gelinmesi gerekir; bazı hormon testleri belirli saatlerde alınır
- Stres, uyku düzensizliği ve yoğun egzersiz test öncesi sınırlandırılır
- Östrojen, dopamin agonisti, kortikosteroid gibi ilaçlar hekim onayı ile düzenlenebilir
- Daha önce yapılmış MR, BT ve hormon testleri yanında getirilir
- Görme bozukluğu varsa göz muayene raporu istenebilir
İşlem nasıl yapılır
- Detaylı öykü ve sistemik fizik muayene yapılır
- Prolaktin, IGF-1, ACTH, kortizol, TSH, sT4, FSH, LH, testosteron/estradiol gibi hipofiz hormonları ölçülür
- Şüpheye göre dinamik testler uygulanır: oral glukoz tolerans testi (akromegali için), 1 mg deksametazon supresyon testi (Cushing için), insülin tolerans testi (büyüme hormonu eksikliği için)
- Hipofiz bezi kontrastlı manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile detaylı incelenir
- Görme alanı testi ve gerekirse göz dibi muayenesi planlanır
- Bulgulara göre ilaç tedavisi, cerrahi veya radyoterapi seçenekleri konseyde değerlendirilir
İşlem sonrası
- Mikroadenomlar için 6-12 ayda bir hormonal ve radyolojik takip
- Tedavi alan hastalarda ilaç dozu, yan etki ve hormon yanıtı izlenir
- Cerrahi sonrası ilk yıl üç aylık, sonraki yıllar 6-12 aylık kontrol
- Hipofiz yetmezliği gelişen hastalarda hormon replasmanı sürekliliği takip edilir
- Görme alanı ve nörolojik bulgular periyodik olarak yeniden değerlendirilir
Riskler
- Test sırasında geçici baş dönmesi, mide bulantısı veya hipoglisemi (insülin tolerans testi)
- Kontrastlı MR sırasında nadir alerjik reaksiyon
- Yanlış yorumlanmış tek hormon değeri ile gereksiz ileri tetkik
- Cerrahi tedavi gerektiğinde hipofiz cerrahisine ait riskler (kanama, BOS kaçağı, kalıcı hormon eksikliği)
- Tanı gecikirse görme kaybı veya kalıcı hormonal bozukluk
Sıkça Sorulanlar
Her hipofiz adenomu ameliyat edilmeli midir?
Hayır. Hormon salgılamayan, küçük ve görme yollarına bası yapmayan adenomlar genellikle takip edilir. Prolaktinomada öncelik ilaç tedavisidir; ameliyat seçilmiş durumlar için planlanır.
Hipofiz hastalıkları kalıtsal mıdır?
Çoğu hipofiz adenomu sporadik olarak gelişir. Ancak MEN-1 gibi nadir genetik sendromlarda ailesel yatkınlık görülebilir; bu durumda genetik danışmanlık önerilir.
MR çekildikten sonra ne kadar sürede sonuç netleşir?
Görüntüleme sonrası radyoloji raporu birkaç gün içinde hazırlanır. Hormon test sonuçlarıyla birlikte değerlendirme yapılarak tanı netleştirilir.
Hormon tedavisi hayat boyu mu sürer?
Hipofiz yetmezliği kalıcı ise replasman tedavisi yaşam boyu sürebilir. Tümör nedenli geçici eksikliklerde tedavinin doz ve süresi tekrar değerlendirilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Genel dahiliye muayenesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Genel dahiliye muayenesi — yetişkinlerde sistemik hastalıkların tanı, takip ve yönlendirmesi.
Anemi tanı ve tedavisi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Anemi tanı ve tedavisi — kansızlık nedenlerinin araştırılması ve uygun tedavinin planlanması.
Astım ve alerji değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Astım ve alerji değerlendirmesi — tetikleyicilerin saptanması, solunum testi ve tedavi planlaması.
Ateşli hastalıklar değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Ateşli hastalıkların değerlendirilmesi — kısa süreli ve uzamış (FUO) ateş için sistematik tanı süreci.
Böbrek hastalıkları değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Böbrek hastalıkları değerlendirmesi — kreatinin, eGFR ve idrar tahliliyle erken tanı odaklı tarama ve izlem.
Yatarak tedavi ve gözlem
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Yatarak tedavi ve gözlem — yakın izlem gerektiren dahiliye hastalıklarında planlı servis yatışı ve tedavi yönetimi.
Geriatrik hasta değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Geriatrik hasta değerlendirmesi — 65 yaş ve üzeri bireylerde fiziksel, bilişsel ve sosyal sağlığın bütüncül incelenmesi.
Üst GIS endoskopisi
Dahili Poliklinik (Gastroenteroloji)
Üst GIS endoskopisi (gastroskopi) — yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının görüntülenmesi.