Düşme, kaza veya darbe sonrası şüphelenilen kırık ve çıkıklarda ağrının azaltılması, doku hasarının önlenmesi ve uygun cerrahi/ortopedik tedaviye hazırlık amaçlı ilk değerlendirme süreci.
Ne için yapılır
- Düşme, çarpma veya darbe sonrası ekstremitede ağrı, şişlik ve şekil bozukluğu
- Hareket kısıtlılığı ve yük taşıyamama (özellikle ayak, kalça)
- Açık kırık (kemik uçlarının cilt dışına çıkması) veya yara birlikteliği
- Eklem dislokasyonu (omuz, parmak, dirsek çıkıkları)
- Trafik kazası, yüksekten düşme sonrası çoklu yaralanma şüphesi
- Spor sırasında oluşan ani burkulma ve kuvvet kaybı
Hazırlık
- Kaza yerinde yaralı bölge hareket ettirilmemeli, atelle veya katı cisimle desteklenmelidir
- Açık kırıkta yara üzerine temiz örtü konur; baskı uygulanmaz
- Bilinen alerji ve düzenli ilaç kullanımı bildirilir
- Aç olunması gerekebilir (cerrahi ihtimali için anestezi onayına kadar)
İşlem nasıl yapılır
- Klinik muayene ile şişlik, deformite, dolaşım ve sinir bütünlüğü değerlendirilir
- Direkt grafi (X-ray) çekilir; gerekirse BT veya MR ile detaylandırılır
- Açık kırıkta yara temizliği, antibiyotik ve tetanoz proflaksisi uygulanır; cerrahi planlanır
- Kapalı kırıklarda kapalı redüksiyon (manuel düzeltme) ve alçı/atel ile tespit yapılabilir
- Çıkık olgularda eklem yerine konur (redüksiyon); sonrasında kontrol grafisi çekilir
- İhtiyaç halinde ortopedi konsültasyonu, cerrahi tespit (plak-vida, çivi) planlanır
İşlem sonrası
- Alçı veya atel takılan hastada 24-48 saat şişlik ve dolaşım takibi yapılır
- İlk hafta sonunda kontrol grafi ile pozisyon değerlendirilir
- Genellikle 4-8 hafta alçı uygulaması; yaşa ve kemiğe göre değişir
- Alçı sonrası fizik tedavi ve kademeli yük verme önerilir
- Şiddetli ağrı, parmaklarda morarma veya uyuşma varsa derhal başvurulur
Riskler
- Açık kırıklarda enfeksiyon veya osteomyelit gelişimi
- Damar veya sinir yaralanmasının atlanması (özellikle dirsek, diz, omuz)
- Kompartman sendromu (kasılan kasta basınç artışı; acil cerrahi gerekir)
- Kırık iyileşmesinde gecikme, yanlış kaynama veya kaynamama
- Eklem sertliği, kas zayıflığı veya kronik ağrı (uzun dönem)
Sıkça Sorulanlar
Kırık olduğundan nasıl emin olurum?
Belirti olarak şiddetli ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, hareket edememe ve yük verememe bulunur. Kesin tanı için direkt grafi (röntgen) gereklidir; muayene tek başına yeterli değildir.
Açık ve kapalı kırık arasındaki fark nedir?
Kapalı kırıkta cilt sağlamdır; açık kırıkta ise kemik uçları ciltten dışarı çıkmıştır veya cilt yırtılmıştır. Açık kırık enfeksiyon riski nedeniyle acil cerrahi gerektirir.
Çıkık yerine kendim koymaya çalışmalı mıyım?
Hayır. Yanlış girişim damar, sinir ve eklem hasarına yol açabilir. Hareketsiz tutarak en kısa sürede acile başvurulmalıdır; redüksiyon hekim tarafından uygun anestezi altında yapılır.
Alçı içinde uyuşma olursa ne yapmalıyım?
Parmaklarda morarma, uyuşma, soğukluk veya artan ağrı acil belirtidir. Alçı çok sıkı olabilir veya kompartman sendromu gelişebilir; vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Travma bakımı
Acil Sağlık Hizmetleri
Travma bakımı — çoklu yaralanmalarda ABCDE algoritması ile sistematik müdahale süreci.
Alçı ve atel uygulaması
Ortopedi ve Travmatoloji
Alçı ve atel uygulaması — kırık, burkulma ve cerrahi sonrası eklem ve kemik tespiti.
Pin Çıkarma
Ortopedi ve Travmatoloji
Pin çıkarma — kırık iyileşmesi tamamlandıktan sonra geçici tespit telinin alınması işlemi.
Kardiyopulmoner resüsitasyon
Acil Sağlık Hizmetleri
Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) — kalp durması sonrası dolaşım ve solunumu yeniden başlatma uygulaması.
İnme acil müdahale
Acil Sağlık Hizmetleri
İnme (felç) acil müdahale — FAST değerlendirme, IV tPA ve trombektomi ile zaman kritik tedavi.
Göğüs tüpü takılması
Acil Sağlık Hizmetleri
Göğüs tüpü (tüp torakostomi) — pnömotoraks ve hemotoraksta plevral boşluğun drenajı.
Mide yıkama
Acil Sağlık Hizmetleri
Mide yıkama (gastrik lavaj) — seçilmiş zehirlenmelerde ilk 1 saat içinde mide içeriğinin boşaltılması.
Yabancı cisim çıkarılması
Acil Sağlık Hizmetleri
Yabancı cisim çıkarılması — hava yolu, sindirim sistemi ve yumuşak dokuda sıkışan cisimlerin güvenli alınması.